Powered by ZigaForm version 3.9.1.2
چرا ساخت مستند صنعتی اهمیت دارد؟
2016-03-28

تقسیم بندی انواع مستند صنعتی

با رویکرد به تقسیم بندی موضوعی، زیرگونه های فیلم مستند صنعتی را بر اساس هدف و کاربردشان، به شرح زیر طبقه بندی و معرفی می کنیم:

۱. مستندهای کارآموزی و یا آموزشی: این زیرگونه به منظور فراگیری و یا با هدف ارتقای مهارت فنی کارکنان یک کارگاه، یک کارخانه و یا یک مجتمع صنعتی ساخته می شود؛ مثلاً آموزش عملی نحوه ی برق کشی، لوله کشی، تعمیر و نگهداری یک دستگاه و یا جوشکاری دو قطعه فلز. در این نوع مستند که مخاطبان خاصی دارد، فیلم ضمن دادن آگاهی فنی و یا عملی در مورد چگونگی و ترتیب انجام کاری و یا نحوه ی به کارگیری انواع تجهیزات و ابزارها، جنبه ای از یک فعالیت صنعتی را تصویر می کند و فیلم نهایتاً مهارتی را به توان فنی- اجرایی کارکنان یک رشته خاص از صنعت (مخاطبان خاص) می افزاید. به طور کلی این نوع فیلم، سطح شناخت فنی- عملی کارکنان را در انجام امور فنی و یا آشنایی با طرز کار یک دستگاه افزایش می دهد، نمونه ی آن مستندهای طرز کار موتور هواپیما (۱۹۴۷) ساخته ی گراهام تارپ، هواپیما چگونه پرواز می کند (۱۹۶۰) (هر دو از تولیدات شرکت نفتی-صنعتی شل) و نمونه ی ایرانی، دنیای گسترده جوش (۱۳۸۳) ساخته فیما امامی و رضا دریانوش است (نمایش در بخش فیلم های منتخب مستند صنعتی، سومین جشنواره ی جهانی فیلم کوتاه اصفهان- اردیبهشت۱۳۸۴).

۲. مستندهای پژوهشی یا تحقیقاتی: این نوع مستند با هدف پاسخ به یک یا چند پرسش نظری که در یک فرضیه علمی مطرح است و اثبات آن می تواند به نتایج عملی در عرصه ی اختراعات و فناوری بینجامد، ساخته می شود. فرضاً پژوهش در چگونگی دستیابی به دقت های فنی بالا در تولید محصولات صنعتی مرغوب تر با کارایی بیشتر. مثلاً معلوم کردن نتیجه ی تولید ساچمه های بلبرینگ در شرایط بی وزنی در مقایسه با شرایط جاذبه. فرضیه می خواهد اثبات کند که ساچمه هایی که در شرایط بی وزنی ساخته می شوند، گردتر از ساچمه هایی است که در شرایط جاذبه به تولید می رسند. فیلم، پژوهش آزمایشگاهی و میدانی این نوع تجربه و نتایج عملی یا کاربردی آن را تصویر یا اعلام می کند. نمونه ها؛ محاسبه احتمالات در شکل ریزش قطرات آب (۱۹۸۵) (تولید شبکه ی تلویزیونی ZDF آلمان) جهان اینشتین (۱۹۹۰) اختراع مرگبار؛ تی ان تی (از تولیدات شبکه تلویزیونی BBC) و دنیای نانو (از تولیدات شبکه ی تلویزیونی NHK).

۳. مستند معروف یک فرایند صنعتی و علمی: هدف این زیرگونه مستند، آشنا کردن مخاطب با یک فرایند صنعتی، مثلاً نحوه ی تولید یک محصول، مراحل تولید یک ماده ی خاص یا نحوه ی ساخت آن است. فرضاً نمایش چگونگی تولید فولاد، لامپ، لاستیک خودرو یا آهن اسفنجی و نظایر آن ها. این زیرگونه از مستندهای صنعتی، بیشتر روی فعل و انفعالات و یا روی خط تولید متمرکز است و طی آن، توالی و ترتیب انجام کار دستگاه ها، کارکنان فنی و تبدیلات مواد را در مسیر خط تولید یک محصول، به نمایش می گذارد (و ضمناً گاه نیز به تبلیغ محصولات می پردازد) نمونه ها، فرایندهای پالایشگاه نفت (۱۹۵۰) ساخته دنیس سیگالر (تولید شرکت نفتی- صنعتی شل)، گفتمانی درباره ی شیشه (۱۹۵۸) ساخته ی برت هاآنسترا، اجرای نقشه ی راه آهن۶۸ (۱۹۵۳) ساخته ی لویی فان خاسترن، گربه ی وحشی (فرایند حفاری چاه نفت) (۱۹۵۳) ساخته ی برت هاآنسترا، و نمونه های ایرانی؛ نحوه ی سوخت گیری هواپیما (۱۳۳۹) ساخته ی دکتر هوشنگ کاوسی، موج و مرجان و خارا (۱۳۴۱) ساخته ی آلن پندری و ابراهیم گلستان، گاز، آتش و باد (۱۳۴۶) و طرح گناوه (۱۳۳۶) از ساخته های کامران شیردل، گاز، از استخراج تا مصرف (۱۳۶۹) ساخته ی ابوالحسن قاسمی و از گندم تا قارچ (۱۳۸۳) ساخته ی الناز ناصحی (نمایش در بخش فیلم های مستند صنعتی سومین جشنواره ی جهانی فیلم کوتاه اصفهان- اردیبهشت ۱۳۸۴) و تا چراغی روشن شود (۱۳۸۲) ساخته ی خسرو سینایی.

۴. مستندهایی که صاحبان و روابط عمومی ها از طریق حمایت های مالی از سینمای مستند، برای کسب تشخص فرهنگی تولید می کنند؛ آن ها در مواردی با دعوت یا استخدام یک مستندساز خلاق و مشهور، از این طریق، به بالندگی هنر مستندسازی یاری می رسانند و گاه نیز زمینه ی خلق یک شاهکار مستند را فراهم می آورند. نمونه ها، دنیای رقابت (۱۹۵۵) ساخته ی برت هاآنسترا (تولید شرکت نفتی-صنعتی شل)، داستان لوئیزیانا (۱۹۴۸) ساخته ی رابرت فلاهرتی (تولید شرکت نفت استاندارد نیوجرسی)، سرود استیرن (۱۹۵۸) ساخته ی آلن رنه و بریتانیای صنعتی (۱۹۳۳) ساخته ی فلاهرتی و جان گریوسن.

۵. مستند صنعتی تجریدی: شکل گرا که زیبایی های صنعت را به نمایش می گذارد و یا صنعت را به کمک تأثیرات زیبایی شناسی (شکل هنری) فیلم، مورد تحسین قرار می دهد (این در واقع یک نوع شگرد تبلیغی زیرکانه و هنرمندانه برای سفارش دهنده یا صاحبان یک صنعت است). در این قبیل مستندها، زیبایی شناسی صنعت از دیدگاه هنر فیلم مورد توجه مستندساز است. نمونه ها: شیشه (۱۹۵۹) ساخته ی برت هاآنسترا، رادیو فیلیپس (۱۹۳۱) ساخته ی یوریس ایونس و سمفونی دون باس (۱۹۳۱) ساخته ی ژیگاورتوف (این فیلم در سومین جشنواره ی جهانی فیلم کوتاه اصفهان در بخش مستندهای صنعتی به نمایش درآمد) جنبه های فی البداهه و تصادفی را در زیبایی کار دستگاه تراش فلزات از لحاظ هنر تجسمی مجسمه سازی یا پلیسه های آهن نشان می دهد، فیلم گل شبدر (۱۳۸۳) ساخته ی بلال ملاحمزه است.

۶. مستند کردن (ثبت تصویری) فعالیت ها و جمع آوری اسناد در مورد فعالیت های تأسیسات صنعتی و یا شکل گیری یک صنعت در مرحله ی استقرار و یا گسترش آن، از اهداف زیرگونه ای از مستندهای صنعتی است که تاریخچه ی پیدایش، تحول، گسترش و حتی زوال یک صنعت خاص را به نمایش می گذارد. این زیرگونه معمولاً نحوه ی استقرار یک صنعت را در یک کشور و یا در یک منطقه و تاریخ شکل گیری آن را هدف قرار می دهد. نمونه های ایرانی: طرح چم (۱۳۴۳) ساخته ی منوچهر انور، جلال مقدم و منوچهر طیاب، فولادمبارکه (۱۳۷۶) ساخته ی کامران شیردل، رگ های سیاه (۱۳۳۸) ساخته ی فرخ غفاری، شناسنامه ی کارخانه ی فراموش شده (۱۳۷۶) ساخته ی فرشاد فداییان، موج و مرجان و خارا (۱۳۴۱) ساخته ی آلن پندری و ابراهیم گلستان (فیلم آخر به دلیل برخی از ویژگیهای موضوعش می تواند در رده ی مستندهای صنعتی «معرف یک فرایند عملیاتی» نیز قرار گیرد و سنگ، آهن و اراده (۱۳۸۳) (فیلم برگزیده ی بهترین کارگردانی مستند صنعتی سومین جشنواره ی فیلم کوتاه اصفهان) ساخته ی محمد سعید محصصی.

۷. مستندهایی که به توضیح و تشریح نقش صنعت و فناوری در تحول تمدن، با توجه به رابطه ی آن ها با شاخه های دیگر علوم همچون زیست شناسی، بیونیک و بیوتکنولوژی، علوم انسانی، سیاست و اقتصاد، محیط زیست و طبیعت می پردازند. مجموعه های مستندی چون ارتباطات (از تولیدات شبکه ی تلویزیونی BBC) و رخنه در اسرار (ماهیت پدیده ها) (از تولیدات شبکه ی تلویزیونی GRANADA و TRANS TEL کانادا) در این گروه بندی قرار می گیرند.

منبع مقاله :
دکتر ضابطی جهرمی، احمد(۱۳۸۷)، سی سال سینما: گزیده ی مقالات سینمایی(۱۳۵۵-۱۳۸۵)، تهران، نشر نی، چاپ اول

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *